Je leven is geen gratis trainingsdata voor AI

Een foto die je online plaatst, een reactie onder een nieuwsbericht of een profiel met je werkervaring kan onderdeel worden van een dataset waarmee generatieve AI wordt getraind. Op grote schaal worden online gegevens automatisch verzameld en gecombineerd. Voor de mensen achter die gegevens is vaak niet duidelijk wat er is meegenomen, waarvoor het wordt gebruikt en hoe daartegen bezwaar kan worden gemaakt.

De Europese privacytoezichthouders buigen zich nu over die praktijk. De European Data Protection Board heeft richtsnoeren gepubliceerd over het verzamelen van online gegevens voor generatieve AI. De openbare consultatie loopt tot en met 30 oktober 2026. Onderwerpen zijn onder meer de juridische grondslag voor het verzamelen van persoonsgegevens, transparantie, dataminimalisatie en de voorwaarden voor het verwerken van gevoelige gegevens.

Dat informatie online te vinden is, betekent niet dat iedereen haar zomaar mag gebruiken om er een AI-product van te maken.

Voor Freedom Matters is dat een fundamentele grens. Mensen delen informatie in een bepaalde context: om contact te houden, iets te publiceren, een mening te uiten of werk te laten zien. Dat is niet automatisch toestemming om die informatie op grote schaal te verzamelen, te bewaren en voor een heel ander doel te gebruiken. Publiek zichtbaar is niet hetzelfde als vrij beschikbaar voor elk denkbaar gebruik.

Web scraping — het geautomatiseerd ophalen van grote hoeveelheden gegevens van websites — kan ook persoonsgegevens omvatten. Denk aan namen, foto’s, berichten, werkgegevens of informatie waaruit gevoelige kenmerken kunnen worden afgeleid. De privacyregels verdwijnen niet zodra een bedrijf het woord innovatie gebruikt. Wie persoonsgegevens verzamelt, moet kunnen uitleggen op welke grondslag dat gebeurt, voor welk doel de gegevens worden gebruikt en hoe de verwerking aan de wettelijke eisen voldoet. Voor bijzondere persoonsgegevens gelden extra strenge voorwaarden.

Dat betekent niet dat iedere vorm van scraping verboden is of dat AI-ontwikkeling zonder gegevens kan plaatsvinden. De juridische beoordeling hangt af van de concrete verwerking. Maar een beroep op een gerechtvaardigd belang is geen automatische vrijbrief: de belangen van een bedrijf moeten worden afgewogen tegen de rechten en vrijheden van de mensen van wie gegevens worden gebruikt. Transparantie, redelijke verwachtingen en maatregelen om risico’s te beperken horen daarbij.

Het gaat bovendien om meer dan één naam of foto in een dataset. Grote verzamelingen informatie kunnen verbanden blootleggen en persoonlijke kenmerken helpen afleiden. Wie de gegevens verzamelt, krijgt mogelijkheden om mensen te analyseren die de betrokkenen zelf nauwelijks kunnen overzien. De voordelen van innovatie mogen niet vanzelfsprekend bij de ontwikkelaar terechtkomen terwijl de risico’s bij de rest van de samenleving worden neergelegd.

De richtsnoeren zijn nog onderwerp van consultatie en vormen op zichzelf geen nieuwe wet. Juist daarom is dit een moment om duidelijk te maken welke bescherming nodig is. Wie reageert, moet er rekening mee houden dat bijdragen in beginsel openbaar kunnen worden gemaakt en persoonlijke gegevens of documentmetadata dus zorgvuldig moeten worden verwijderd.

Freedom Matters vindt dat AI-ontwikkeling niet mag rusten op de gedachte dat alles wat online staat automatisch beschikbaar is voor ieder bedrijf met voldoende rekenkracht. Persoonsgegevens zijn geen gratis grondstof. Wie AI bouwt met gegevens van mensen, moet daarover eerlijk zijn, een geldige juridische basis hebben en verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen.